header-vervolg-04.jpg

Opleiden in veranderen

Door Drs. Rien van Hemert, Projectcoördinator kwaliteit huisartsopleidingspraktijken bij Huisartsopleiding Nederland

 

Kranten staan er vol van, de politiek stoeit ermee en patiënten melden op het spreekuur de schade en pijn die gepaard gaat met de eisen van de arbeidsmarkt en marktwerking. Niemand lijkt zijn baan zeker, iedereen moet voorsorteren op vernieuwing, up to date zijn, vanaf de start van zijn carrière en blijvend daarna. Een open mind, zo nodig een zakje geld en dan zal het goed met je gaan is het paradigma. Waarbij vergeten wordt dat kansen en persoonlijke mogelijkheden zich niet zo makkelijk laten modificeren. De maakbare samenleving is een concept wat er in onze spreekkamers heel anders uitziet. Wij zien kwetsbaarheid en pech.

 

Ons vak verandert

En hoe gaat het ons zelf af? Huisartsen zijn professionals met een redelijke zekerheid over positie, werk en waardering. Opleiders maken de nieuwe generatie wegwijs in het vak, in de maatschappelijke omgeving en hun rol daarin.

 

De inhoud van het vak verandert, dat zijn we gewend en we zijn er trots op up to date te zijn.       Sinds een tiental jaar worden we door het publiek vakinhoudelijk gevolgd: kennis, diep en ondiep, is voorradig op het internet. Hoe we het vak uitoefenen verandert ook voortdurend. Onze benadering is in de loop van de jaren gewijzigd van paternalistisch, later sharing decisions, naar nu begeleiders van patiënten die veel (willen) weten. Beide breinen gebruiken in de spreekkamer komt zowel huisarts als patiënt ten goede. De politiek wil ons graag doen geloven dat het ‘zelf’ en de ‘ik’ tot alles in staat is. Wij zien echter tijdens het spreekuur de mindere denk- en draagkracht in moeilijke mentale of fysieke tijden.  

 

Een andere verandering betreft de praktijkvoering: ons netwerk is groter en complexer geworden en daarmee ook juridisch en bureaucratisch op zijn minst uitdagend.

 

Wijzelf

Wijzelf en onze aios veranderen natuurlijk ook.  We willen eveneens geïnformeerd worden en zelf beslissingen nemen: eigen regie en zelfontplooiing. Zoals iedereen bewegen we met veranderingen meer of minder mee:

  • Soms graag, door innovatie te omarmen: omdat het passend is bij de persoonlijke neiging tot vernieuwing. Of omdat het past bij de nieuwe generatie waartoe we behoren en we het als het nieuwe normaal zien.
  • Soms liever niet en houden we liever afstand om te behouden wat al zo goed ging. Evenzeer vanuit de persoon of generatie.

 

Aart Bontekoning 1) schrijft in een zeer lezenswaardig artikel over zijn onderzoek naar generatiekenmerken en de effecten van generatieverschillen in organisaties.

"Iedere opvolgende generatie is in iedere levensfase gericht op het evolutionair vernieuwen van de organisatiecultuur. Intuïtief weten generaties wat ze in hun levensfase moeten doen om hun professie en hun werkomgeving te vernieuwen en zo het sociaal economische welzijn van organisaties te bevorderen. Generatie genoten zijn individueel vitaler en gelukkiger naarmate ze daar collectief beter in slagen. Deze processen worden nauwelijks bewust waargenomen, sterker, vaak onbewust geremd. Het bewust zijn en zien van deze processen schept mogelijkheden om deze beter te begeleiden."

 

Wellicht dat persoonlijke veranderingsgezindheid een expressie is van de specifieke generatiebehoefte aan vernieuwing. Wij werken met collega’s en een scala van andere hulpverleners in steeds grotere samenwerkingsverbanden. Individuen, maar ook vertegenwoordigers van “tijdgeesten”, generaties. De Protestgeneratie (idealistisch en gedreven), de Generatie X (bescheiden en nuchter), de Pragmatische Generatie (gedreven netwerkers en concreet), de Millannials (slim en grenzeloos actief) en dan nu de Post-Millannials, de generatie Z (totaal internet en sociale media). De kenmerken worden vaak betere zichtbaar ‘als je ze bij elkaar ziet’.

 

De generaties schuiven als het ware door op het toneel van onze praktijk. En evenzo in organisaties en in besturen. Er is sprake van een natuurlijke cyclus, opkomen, oogsten en uit-faseren. En iedere keer is de nieuwste generatie weer aan zet, met eigen kenmerken. Jennifer Deal 2) concludeert overigens uit haar onderzoek: ‘All generations have similar values; they just express them differently’.

 

Het opleiden

Het is voor opleiders een uitdaging om veranderingen op de scheidslijn van generaties en personen bespreekbaar te maken. Op zich is veranderen normvrij, het is bewegen, het gebeurt altijd, bij iedereen en iedere generatie huisartsen. Waarnaartoe is voor de mindset van het veranderproces niet belangrijk. Professioneel naar veranderen kijken betekent bewust en analytisch kijken naar proces, en inhoud. De inhoud beroert ons echter vaak hevig: voor of tegenstander, frustraties, te ver vooruitlopen, of afhaken. De emotie zet ons letterlijk in beweging, soms zelfs explosief.

Om het verschil tussen proces en inhoud te herkennen is het nodig naar binnen te kijken. Spiegelen, je afvragen hoe dat voor jezelf ligt, en door kennis van de processen de emotie op de juiste manier inzetten. Reflecteren dus, waar we als huisarts goed in zijn, zal hier vruchten af werpen. In het opleiden een uitdaging voor de opleider en aios. Het leergesprek is een ontmoeting, ook tussen generaties, waarbij waarden en frustraties de kans krijgen vertaald te worden naar hanteerbare begrippen. De boven beschreven constatering van Jennifer Deal is mooie start voor een stevige discussie. In deze context: het opleiden in veranderen is gestart.

 

De LHOV

Als huisarts gaan we uit van redelijk constante waarden (Woudschoten 1959 3)), waarna we dan vooral discussiëren over hoe die waarden tot expressie komen. De LHOV heeft als organisatie van opleiders ook een visie op het opleiden en formuleert waarden met betrekking tot het opleiden. Die waarden komen tot expressie in het alledaagse, waar opleiders en aios last of plezier van hebben. De LHOV werkt samen met de instituten binnen Huisartsopleiding Nederland en volgt of entameert veranderingen. De observaties zijn voor alle veranderprocessen relevant:

  • Leveren veranderingen het juiste rendement op, voor onze waarden, voor het opleiden?
  • Staan de benodigde inzet en middelen in verhouding tot het rendement?
  • Kiezen we voor de juiste prioriteiten?
  • Worden maatschappelijke ontwikkelingen die de opleider signaleert voldoende meegenomen?
  • En wordt de beoogde verandering systematisch aangepakt

 

De LHOV wil opleiders stimuleren na te denken over veranderingen, niet alleen inhoudelijk maar ook procesmatig. Op bestuursniveau en in de leergesprekken met de nieuwe generatie huisartsen.

 

1)        http://www.aartbontekoning.com/wp-content/uploads/MO0108.pdf

2)        Deal, J.J.  Retiring the Generation Gap: How Employees Young and Old Can Find Common Ground (J-B CCL (Center for Creative Leadership). ISBN-13: 978-1119015871

3)        https://www.nhg.org/sites/default/files/content/nhg_org/uploads/toekomstvisie_-_nhg-standpunt_kernwaarden_huisartsgeneeskunde_juli_2011.pdf

 

Geef ook uw mening op HAweb

LHOV laat je schitteren.